بررسی فقهی بیمه - فصل 2 (الف- نظرات فقهای اسلامی در مورد قرارداد بیمه- بخش 1-1)

بررسی فقهی بیمه - فصل 2 (الف- نظرات فقهای اسلامی در مورد قرارداد بیمه- بخش 1-1)

قسمت اول: نظریه و استدلال موافقان قـرارداد بیمه‌ 1- بیمه و ضمان تاریخ ثبت: (1399/01/06 )  تاریخ بروزآوری: (1399/01/06 )

فصل دوم: نظرات فقهای اسلامی در مورد قرارداد بیمه

فقهای اسلامی در‌ مورد قرارداد بیمه اظهار نظرهای متفاوتی کرده‌اند بـعضی‌ نـظر موافق داشـته‌اند و برخی نظر مخالف اعلام نموده‌اند.
اینک نظر هردسته را مورد مطالعه قرار می‌دهیم.

 

قسمت اول: نظریه و استدلال موافقان قـرارداد بیمه‌

به‌ نظر این گروه بیمه از عقود مستحدثه و نوظهور است. عـده‌ای از آنـان عـقد بیمه را با یکی از عقود معین فقهی و سایر عقود نامعین اسلامی مقایسه نموده‌اند و عده‌ای دیگر‌ قرارداد‌ بیمه را بـا ‌ ‌بـعضی از نهادها و اعمال حقوقی مقایسه و تطبیق کرده‌ و یا با استناد به ادّلهء استنباط احـکام مـشروعیت قـرارداد بیمه را توجیه نموده‌اند. عده‌ای‌ نیز معتقدند که مقایسه‌ و مطابقت‌ قراداد بیمه با یکی از عقود مـعیّن یا غیرمعیّن‌ اسلامی لازم نیست، زیرا شارع مقدس مردم را محصور و محدود به عقود مـدوّن و معیّن فقهی ننموده و مـانع عـقود مستحدثه مورد‌ نیاز‌ جامعه‌ نمی‌باشد و بنابراین‌ هرگونه قراردادی که‌ بین‌ مردم‌ شایع بوده و رواج داشته باشد الزام و التزام چنین‌ قراردادی واجب و لازم الاجراست، مگر این‌که نصّ صریحی بر حرمت قرارداد منعقده وجود‌ داشته‌ بـاشد‌ (مسعود حائری‌،مبانی‌ فقهی‌ اصل آزادی قراردادها،سازمان انتشارات کیهان،صفحه 84 تا 05) .
عده‌ای هم معتقدند که قرارداد بیمه نوعی تعاون‌ و همیاری‌ به همنوع بوده و از مصادیق «تعاونوا علی البر التقوی» می‌باشد بر همین اساس تقریباً کلیه‌ی فقهای اهل‌ سنت و امامیه‌ بیمه‌های‌ تعاونی‌ و اجتماعی را مـشروع مـی‌دانند.


مهمترین عقود معین و نامعین و همچنین اعمال‌ حقوقی و نهادهایی که با  قـرارداد‌ بـیمه‌ مورد مقایسه قرار گرفته عبارتند از:

1- بیمه و ضمان

عده‌ای از فقها بیمه را با عقد ضمان‌ مقایسه‌ نموده‌ و در نتیجه به مشروعیت آن‌ نظر داده‌اند. در ضمان دین که ضامن‌ از‌ مدیون‌ ضمانت می‌کند، خـصوصیات آن به گونه‌ای است که نمی‌توان آن را با بیمه مقایسه‌ نمود‌؛ اما‌ در ضمان عین مغصوب یا غیرمغصوب که شخص ضامن عین مال می‌گردد و همچنین در‌ ضمان‌ عهده و ضمان‌ درک که اگر شخصی مـالی را خـریداری نـماید ولی از این‌که‌ مال‌ مستحق‌ للغیر بـاشد نـگران اسـت و شخص ثالثی ضمانت می‌نماید که اگر مال مستحق للغیر درآید‌ وی‌‌ ضامن پراخت پول آن به خریدار می‌باشد، خصوصیات بیمه دیده می‌شود.
امـام خـمینی‌(رهـ‌) اظهار‌ نظر نموده‌اند که عقد بیمه می‌تواند یـکی از شـقوق‌ ضمان بوده باشد) عبد الکریم بی‌آزار شیرازی،رساله نوین،جلد 4،ص 632‌.(
آیت اللّه شیخ‌ حسین‌ حلی نیز قرارداد بیمه را قابل انطباق با عقد ضمان دانسته‌اند (آیت‌ الله شیخ حسین حلی، بحوث‌ فـقیه‌، بـیروت‌ چاپ دارالزهرا‌ سال‌ 1405 هـ.ق ص 42.(
استاد‌ علامه‌ شـیخ‌ مـحمد ابـو زهره یکی از علما و حقوق‌دانان مصر قرارداد بیمه‌ اتومبیل را با ضـمان مقایسه‌ کرده‌ و آن‌ را عقدی مشروع دانسته است. به نظر وی‌ قرارداد بیمه‌ی اتومبیل به‌ منظور‌ ضمانت جبران خـسارت اسـت و اشـکالی ندارد (محمد‌ السید‌ الدسقوی.التامین و موقف الشریعه الاسلامیه ص 02).
آیت الله سید محمد مفتی الشیعه معتقد است که بیمه‌ بـر‌ دو نـوع است: یکی آن‌ که شخص پیمان می‌بندد که مبلغ معینی‌ به‌ شخص یا شرکت معینی بـدون عـوض بـدهد‌ و آن‌ شخص‌ یا شرکت در صورت ورود خسارت بر‌ خانه‌ یا ماشین یا تـجارت‌خانه یـا ...، خـسارت وارده بر او را جبران نماید. این‌ قسم‌ از بیمه را می‌توان داخل‌ عقد‌ ضمان‌ کرد‌ و همان‌ طور‌ کـه ضـمانت از دیـون جایز است‌ ضمانت‌ از اعیان نیز جایز می‌باشد ولو آن‌که اعیان در نزد صاحبش باشد‌، پس‌ عـقد بـیمه یکی از مصادیق عقد‌ ضمان‌ عینی است مشروط‌ بر‌ این‌که مضمون له مبلغ میعنی‌ را‌ در هـرسال یـا هـرماه پرداخت‌ کند. نـوع دوم از بـیمه آن اسـت که‌ جماعتی‌ از صاحبان سرمایه صندوق تعاونی مشترک‌‌ تأسیس‌ می‌کنند و سرمایه‌ را‌ در‌ نظر می‌گیرند و قرار بر‌ ایـن مـی‌شود که اگر خسارت‌ معینی بر یکی ازاعضا وارد شود، شرکای صندوق، خسارت وارده‌ بـر‌ عـضو زیان دیده‌ را بپردازند و جبران‌ نمایند‌. این‌ نوع‌ از‌ بیمه را علاوه‌ بر‌ این‌که می‌توان از عقود مستقله‌ تـلقی نـمود و یـا داخل در عقد صلح کرد، می‌شود داخل در‌ عقد‌ ضمان‌ هم نمود (توفیق عـرفانی،قـرارداد بـیمه‌ در‌ حقوق اسلام و ایـران،سـازمان انتشارات کیهان،ص 831).

برچسب: فقه; عقد بیمه; عقود اسلامی
اثر یا گردآوری: محمود مولوی از دانشگاه فردوسی مشهد;منبع: مطالعات اسلامی » بهار و تابستان 1379 - شماره 47 و 48 (از صفحه 165 تا 184) http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/54884

 فقه
 عقد بیمه
 عقود اسلامی

آخرین مطالب مرتبط: